Πώς τα σουπερμάρκετ ξεπερνούν το πλαφόν στις τιμές – Οι «κρυφές» πρακτικές

Ατσαλάκωτη παραμένει η εικόνα των σουπερμάρκετ, με τα ταμεία του οργανωμένου λιανεμπορίου τροφίμων να γεμίζουν με ταχείς ρυθμούς και την προβολή των στοιχείων για το τρέχον έτος να παραπέμπει σε αριθμούς ρεκόρ.

Οι εκτιμήσεις ανθρώπων της αγοράς που γνωρίζουν άριστα τις οικονομικές συνθήκες του κλάδου, υποστηρίζουν στην «Εφ.Συν.» ότι εάν το β’ εξάμηνο του 2026 κινηθεί με επιδόσεις ανάλογες με αυτές του πρώτου μισού του έτους –κάτι που θεωρείται μάλλον βέβαιο, και στην πραγματικότητα αναμένεται να είναι ακόμα καλύτερες, καθώς το β’ εξάμηνο περιλαμβάνει την «καρδιά» της υψηλής τουριστικής περιόδου– τα σουπερμάρκετ εκτιμάται ότι θα κλείσουν το 2026 με συνολικό τζίρο της τάξης των 17,8 δισ. ευρώ ή και μεγαλύτερο. Αυτό μεταφράζεται σε 2,6 δισ. ευρώ αύξηση πάνω από τα επίπεδα του 2024, δηλαδή περίπου κατά 17% μέσα σε μόλις μία διετία.

Tο στοιχείο που αποκαλύπτει την εντυπωσιακή πορεία είναι ότι το «φούσκωμα» του τζίρου πηγάζει από την αισθητή αύξηση του όγκου πωλήσεων. Αυτή η αύξηση της κατανάλωσης σε όγκο αποδίδεται άμεσα και στις αλλαγές του τουριστικού μοντέλου της Ελλάδας, καθώς όλο και περισσότεροι επισκέπτες επιλέγουν πλέον να διαμένουν σε καταλύματα βραχυχρόνιας μίσθωσης (όπως τα Airbnb). Οι τουρίστες αυτοί, έχοντας πρόσβαση σε κουζίνα καλύπτουν πλέον ένα πολύ μεγάλο μέρος των καθημερινών αναγκών για τη διατροφή τους μέσα από αγορές στα τοπικά σουπερμάρκετ, υποκαθιστώντας σε σημαντικό βαθμό τις δαπάνες που παραδοσιακά κατευθύνονταν στα καταστήματα εστίασης.

Περιθώρια

Το μείζον θέμα είναι, ωστόσο, πώς τα σουπερμάρκετ αύξαναν ώς τώρα τα περιθώρια κέρδους και την κερδοφορία τους ξεπερνώντας το κρατικό πλαφόν, το οποίο καταργήθηκε από τις 30 Ιουνίου. Οπως εξηγούν στην «Εφ.Συν.» γνώστες της αγοράς του λιανεμπορίου τροφίμων, μία από τις βασικές τακτικές είναι η χρήση ενδιάμεσων εταιρειών (όπως ΙΚΕ) για τεχνητή αύξηση της τιμής χονδρικής. Ειδικότερα, οι αλυσίδες σουπερμάρκετ δημιουργούν θυγατρικές ή συνδεδεμένες εταιρείες. Το προϊόν πωλείται από τον παραγωγό σε αυτή την εταιρεία με νόμιμο περιθώριο και στη συνέχεια μεταπωλείται στα σουπερμάρκετ σε υψηλότερη τιμή, με αποτέλεσμα να «φουσκώνει» η τελική τιμή στο ράφι.

Επίσης, οι «κρυφές» αυξήσεις με μείωση της ποσότητας συσκευασίας (shrinkflation), η προώθηση των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας και τα τέλη προβολής που χρεώνουν στις βιομηχανίες τροφίμων είναι μερικές από τις πρακτικές για την αύξηση των κερδών τους.

H μέθοδος του shrinkflation (συρρίκνωση προϊόντος) είχε επιλεγεί μετά την περίοδο του Covid-19 και μόλις ξεκίνησε η ενεργειακή κρίση πριν από χρόνια, με τον πόλεμο Ρωσίας – Ουκρανίας. Για παράδειγμα, η συσκευασία διατηρείται οπτικά ίδια, αλλά το περιεχόμενο μειώνεται (π.χ. από 500 γραμμάρια σε 400). Ουσιαστικά πρόκειται για έμμεση αύξηση τιμής ανά κιλό ή λίτρο. Επίσης προωθούνται τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας (Private Label). Οι αλυσίδες παράγουν τα δικά τους προϊόντα με χαμηλότερο κόστος, αλλά τα τιμολογούν κοντά στις τιμές των επωνύμων, εξασφαλίζοντας πολύ μεγαλύτερα ποσοστά μικτού κέρδους.

Προώθηση

Μία άλλη τακτική που ακολουθείται, σύμφωνα με πηγές της αγορές, είναι ότι προτού ένα προϊόν μπει στο ράφι, ο προμηθευτής πρέπει να πληρώσει entry fee, δηλαδή αμοιβή εισόδου, ενώ μεγάλο μέρος των εξόδων προώθησης θα μεταφερθεί στον ίδιο (στον προμηθευτή) μέσω υποχρεωτικών χρεώσεων. Μεταξύ αυτών είναι ένα επιπλέον μικτό περιθώριο κέρδους (ΜΠΚ) επί της τιμής αγοράς από τον καταναλωτή από 30% έως 60%, ανάλογα με το προϊόν, και συμμετοχή από 20% έως και πάνω από 50% επί του κόστους για τις τηλεοπτικές καμπάνιες ή γενικότερα τις προωθητικές ενέργειες, κυρίως μέσω φυλλαδίων, εάν ο προμηθευτής επιθυμεί να παρουσιαστούν και τα δικά του προϊόντα. Φροντίζουν μάλιστα εκ των προτέρων να έχουν συμπεριλάβει αυτές τις επιβαρύνσεις στο κοστολόγιό τους –άρα τις πληρώνει τελικά ο καταναλωτής.

Eφόσον, λοιπόν, ένας προμηθευτής αποδεχθεί τους όρους που του θέτει μια αλυσίδα, υποχρεούται να διατηρεί σταθερή τιμή ακόμα κι αν οι δαπάνες του αυξάνονται, ενώ για κάθε φθορά ή επιστροφή προϊόντος επιβάλλεται πρόσθετη κράτηση από 3% έως 5%. Στο τέλος κάθε οικονομικής χρήσης, οι αλυσίδες συνήθως ζητούν νέες, πρόσθετες παροχές από τους προμηθευτές, βάσει: α. υπερκάλυψης τζίρου πωλήσεων και β. ανάπτυξης προϊόντων στα ράφια. Αυτές οι πρόσθετες παροχές συνήθως χρησιμοποιούνται από τα σουπερμάρκετ για τη δημιουργία νέων καταστημάτων ή για την ανάπτυξη αυτών που ήδη έχουν ανακοινώσει ότι θα ανοίξουν. Ολα αυτά εμφανίζονται με πιστωτικά τιμολογίων ως εκπτώσεις κ.λπ.

Μίγμα

Παράλληλα, οι αλυσίδες «παίζουν» με το μίγμα των προϊόντων. Τι σημαίνει αυτό; Η ταχύτατη ανάπτυξη των private label προϊόντων, που σήμερα ξεπερνούν το 25% των πωλήσεων, εξασφαλίζει υψηλότερα περιθώρια, αφού οι αλυσίδες καθορίζουν την τιμή και τον προμηθευτή. Για να αυξήσουν τα κέρδη τους, τα σουπερμάρκετ δημιουργούν εταιρείες logistics, προχωρούν σε νέες επενδύσεις, ανοίγουν καινούργια καταστήματα. Ολη αυτή η πρακτική μπορεί να δημιουργεί αξία για τον καταναλωτή (για παράδειγμα, χαμηλότερες τιμές στα private label), μεταφέρει όμως το κόστος στους παραγωγούς και εξασφαλίζει στα σουπερμάρκετ σταθερή ροή χρημάτων –ενώ οι καταναλωτές πληρώνουν τοις μετρητοίς, οι υποχρεώσεις προς τους προμηθευτές εξοφλούνται έπειτα από τρεις έως έξι μήνες, ως επί το πλείστον.

Οι «κρυφές» πρακτικές

Οι συμφωνίες που συνάπτουν οι προμηθευτές με τις αλυσίδες περιλαμβάνουν μια σειρά από «μικρά» κόστη, τα οποία στο τέλος μεταφράζονται σε υψηλότερες τελικές τιμές για τον καταναλωτή. Τα οφέλη για τα σουπερμάρκετ είναι διττά: αφενός, ενισχύουν το περιθώριο κέρδους τους και, αφετέρου, δημιουργούν ισχυρή διαπραγματευτική θέση, αφού οι προμηθευτές εξαρτώνται από την πρόσβαση στα ράφια τους. Ωστόσο, η πρακτική αυτή μειώνει τα περιθώρια των παραγωγών, οδηγώντας πολλούς να αυξάνουν τις τιμές για να καλύψουν τα «κρυφά» κόστη.