Ποιοι γιορτάζουν σήμερα 2 Σεπτεμβρίου
Η Εκκλησία τιμά σήμερα τον Άγιο Μάμα, έναν από τους νεότερους σε ηλικία Μάρτυρες της πρώιμης χριστιανικής παράδοσης.
Μεγάλωσε ορφανός, πήρε το παράξενο όνομά του από την πρώτη λέξη που πρόφερε και συνδέθηκε με μια από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της αγιογραφίας: έναν νεαρό Άγιο καθισμένο πάνω σε λιοντάρι και κρατώντας στην αγκαλιά του ένα αρνί.
Ο Άγιος Μάμας – Ένα παιδί γεννιέται μέσα στη φυλακή
Ο Άγιος Μάμας έζησε κατά τον 3ο αιώνα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι χριστιανικές κοινότητες της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας βρίσκονταν αντιμέτωπες με επαναλαμβανόμενους διωγμούς.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, οι γονείς του, Θεόδοτος και Ρουφίνα, ήταν χριστιανοί και συνελήφθησαν στην περιοχή της Καππαδοκίας εξαιτίας της πίστης τους.
Η Ρουφίνα ήταν έγκυος. Γέννησε το παιδί της μέσα στη φυλακή και λίγο αργότερα πέθανε. Ο Θεόδοτος είχε επίσης πεθάνει κατά τη διάρκεια της κράτησής του. Το βρέφος έμεινε έτσι ορφανό σχεδόν από τη στιγμή της γέννησής του.
Την ανατροφή του ανέλαβε, σύμφωνα με τον βίο του, μια εύπορη χριστιανή γυναίκα, η Αμμία.
Η παράδοση δίνει μια τρυφερή εξήγηση για το ασυνήθιστο όνομά του. Το παιδί άργησε να μιλήσει και μία από τις πρώτες λέξεις που πρόφερε ήταν «μάμα», καλώντας τη γυναίκα που το μεγάλωνε. Έτσι έμεινε γνωστό ως Μάμας.
Μεγαλώνοντας, ο νεαρός δεν έκρυβε τη χριστιανική του πίστη. Αντίθετα, η παράδοση τον παρουσιάζει να μιλά ανοιχτά γι’ αυτήν ακόμη και σε συνομηλίκους του.
Αυτό ακριβώς τον έφερε τελικά αντιμέτωπο με τις αρχές. Ο Μάμας ήταν ακόμη πολύ νέος όταν συνελήφθη. Η ηλικία του φαίνεται ότι αρχικά λειτούργησε υπέρ του. Οι αρχές προσπάθησαν να τον πείσουν να εγκαταλείψει την πίστη του αντί να τον οδηγήσουν αμέσως σε βαριά τιμωρία. Εκείνος όμως αρνήθηκε.
Σύμφωνα με την αγιολογική παράδοση, οδηγήθηκε τελικά ενώπιον ανώτερων αξιωματούχων και υποβλήθηκε σε βασανιστήρια.
Ο βίος του περιλαμβάνει μια σειρά θαυμαστών διασώσεων, πριν ο Μάμας καταφέρει να απομακρυνθεί από την πόλη και να καταφύγει στα βουνά κοντά στην Καισάρεια.
Εκεί αρχίζει το πιο χαρακτηριστικό κεφάλαιο της ιστορίας του. Στην ερημική περιοχή όπου εγκαταστάθηκε, ο Μάμας ζούσε με εξαιρετική λιτότητα. Η παράδοση θέλει τα άγρια ζώα να τον πλησιάζουν χωρίς να τον πειράζουν. Εκείνος άρμεγε ελάφια και άλλα ζώα και χρησιμοποιούσε το γάλα τόσο για τη δική του τροφή όσο και για να βοηθά φτωχούς ανθρώπους.
Από αυτή την παράδοση προέρχεται και η στενή σύνδεσή του με τους βοσκούς και τα κοπάδια.
Ο Άγιος Μάμας έγινε προστάτης των ποιμένων και των ζώων σε πολλές περιοχές του ορθόδοξου κόσμου.
Αλλά η πιο εντυπωσιακή ιστορία είναι εκείνη του λιονταριού. Όταν οι αρχές έστειλαν στρατιώτες να τον συλλάβουν, σύμφωνα με την παράδοση, ο Μάμας δεν προσπάθησε να κρυφτεί.
Συνδέθηκε μάλιστα με θαυμαστές αφηγήσεις για την εξουσία του πάνω στα άγρια ζώα.
Έτσι γεννήθηκε η αγιογραφική παράσταση που τον κάνει αμέσως αναγνωρίσιμο: ο νεαρός Άγιος εμφανίζεται καθισμένος πάνω σε λιοντάρι και κρατώντας ένα αρνί ή μικρό ζώο στην αγκαλιά του.
Η εικόνα συμπυκνώνει ουσιαστικά ολόκληρη την παράδοση γύρω από τη ζωή του: το άγριο και το ήμερο συνυπάρχουν δίπλα στον ασκητή χωρίς φόβο.
Σε άλλες παραστάσεις εμφανίζεται ως νεαρός βοσκός, στοιχείο που επίσης παραπέμπει στη σχέση του με τα ζώα.
Η σύλληψη οδηγεί τελικά τον Μάμα στο μαρτύριο. Σύμφωνα με τον βίο του, υποβάλλεται σε διαφορετικά βασανιστήρια, ενώ επιχειρείται ακόμη και η θανάτωσή του από άγρια ζώα.
Η παράδοση αναφέρει ότι τα ζώα δεν τον πείραξαν. Τελικά τραυματίστηκε θανάσιμα με τρίαινα ή άλλο αιχμηρό όργανο. Κατάφερε να απομακρυνθεί από τον τόπο του βασανισμού και λίγο αργότερα πέθανε.
Ήταν ακόμη εξαιρετικά νέος – η παράδοση τον θέλει περίπου 15 ετών. Η τιμή του εξαπλώθηκε πολύ γρήγορα στην Ανατολή και αργότερα πέρασε και στη Δύση.
Ιδιαίτερα ισχυρή είναι η τιμή του Αγίου στην Κύπρο, όπου θεωρείται πολιούχος της Μόρφου. Στην πόλη βρίσκεται ο ιστορικός ναός του Αγίου Μάμα, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα που είναι αφιερωμένα στη μνήμη του στο νησί.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Νηστευτής
Στις 2 Σεπτεμβρίου τιμάται επίσης ο Άγιος Ιωάννης ο Νηστευτής, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.
Έζησε τον 6ο αιώνα, στα χρόνια των αυτοκρατόρων Ιουστίνου Β΄ και Μαυρικίου, και προτού ακολουθήσει εκκλησιαστική πορεία εργαζόταν ως τεχνίτης.
Διακρίθηκε για την εξαιρετικά αυστηρή ασκητική ζωή του, από την οποία προήλθε και η προσωνυμία «Νηστευτής».
Ανέβηκε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης το 582 και παρέμεινε εκεί έως τον θάνατό του, το 595.
Παρότι κατείχε μία από τις ισχυρότερες εκκλησιαστικές θέσεις της αυτοκρατορίας, η παράδοση τον παρουσιάζει να συνεχίζει να ζει με μεγάλη λιτότητα.
Ο Ιωάννης ο Νηστευτής έχει και ιδιαίτερη θέση στην ιστορία του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, καθώς στα χρόνια του συνδέθηκε έντονα με τον πατριαρχικό θρόνο ο τίτλος «Οικουμενικός Πατριάρχης».
Η χρήση του τίτλου προκάλεσε μεγάλη αντιπαράθεση με τη Ρώμη και ιδιαίτερα με τον Πάπα Γρηγόριο Α΄.
Η σύγκρουση εκείνη αποτελεί χαρακτηριστικό επεισόδιο της σταδιακής διαμόρφωσης των σχέσεων ανάμεσα στις μεγάλες εκκλησιαστικές έδρες Ανατολής και Δύσης.
Ο Ιωάννης, πάντως, έμεινε στην ορθόδοξη παράδοση πρωτίστως για την αυστηρότητα της προσωπικής του ζωής, τη νηστεία, τη φιλανθρωπία και την ποιμαντική του δράση.
Οι Δίκαιοι Ελεάζαρ και Φινεές
Η Εκκλησία τιμά σήμερα και τους Δικαίους Ελεάζαρ και Φινεές, δύο μορφές της Παλαιάς Διαθήκης.
Ο Ελεάζαρ ήταν γιος του Ααρών, αδελφού του Μωυσή, και ανήκε στην πρώτη γενιά του ισραηλιτικού ιερατείου.
Μετά τον θάνατο του Ααρών ανέλαβε το αξίωμα του αρχιερέα και συνδέθηκε με τον Μωυσή και αργότερα με τον Ιησού του Ναυή κατά την πορεία των Ισραηλιτών προς τη Γη της Επαγγελίας.
Ο γιος του, Φινεές, διαδέχθηκε επίσης την ιερατική παράδοση της οικογένειας και εμφανίζεται σε σημαντικά επεισόδια της Πεντατεύχου και του βιβλίου του Ιησού του Ναυή.
Η κοινή μνήμη πατέρα και γιου στις 2 Σεπτεμβρίου συνδέει έτσι τη σημερινή ημέρα με τις απαρχές της ιερατικής παράδοσης της Παλαιάς Διαθήκης.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Σήμερα γιορτάζουν κυρίως οι Μάμας και Μάμα, ονόματα που συναντώνται συχνότερα στην Κύπρο. Τα ονόματα Ιωάννης, Ελεάζαρ και Φινεές έχουν και άλλες –και κατά περίπτωση επικρατέστερες– ημερομηνίες εορτής μέσα στο έτος.
