Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Σάββατο 22 Αυγούστου, τον Άγιο Αγαθόνικο, έναν από τους μάρτυρες των μεγάλων διωγμών των πρώτων χριστιανικών αιώνων.
Η παράδοση τον θέλει να αναπτύσσει έντονη ιεραποστολική δράση στη Νικομήδεια, προσελκύοντας πολλούς ανθρώπους στη νέα πίστη, μέχρι τη στιγμή που οι αυτοκρατορικές αρχές αποφασίζουν να τον συλλάβουν.
Μαζί του οδηγούνται στον δρόμο του μαρτυρίου ο Ζωτικός, ο Ζήνων, ο Θεοπρέπιος, ο Ακίνδυνος και ο Σεβηριανός. Η 22α Αυγούστου βρίσκεται παράλληλα στην τελευταία ημέρα πριν από την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τα γνωστά «Εννιάμερα της Παναγίας».
Ο Άγιος Αγαθόνικος
Ο Άγιος Αγαθόνικος έζησε στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες και το μαρτύριό του τοποθετείται στην περίοδο των διωγμών της Εκκλησίας από τη ρωμαϊκή εξουσία.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, καταγόταν από επιφανή οικογένεια και έζησε στη Νικομήδεια της Μικράς Ασίας, ένα από τα σημαντικότερα διοικητικά κέντρα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας στην Ανατολή.
Δεν έκρυβε τη χριστιανική του πίστη. Αντίθετα, κήρυττε δημόσια και κατάφερε να οδηγήσει αρκετούς ειδωλολάτρες στον χριστιανισμό.
Η δράση του, όμως, δεν μπορούσε να περάσει απαρατήρητη σε μία περίοδο κατά την οποία η άρνηση συμμετοχής στην επίσημη θρησκευτική λατρεία μπορούσε να θεωρηθεί πράξη απείθειας απέναντι στην αυτοκρατορική εξουσία.
Η σύλληψη και ο δρόμος προς το μαρτύριο
Οι διώκτες των χριστιανών φτάνουν τελικά στον Αγαθόνικο. Σύμφωνα με το Συναξάρι, μαζί του συλλαμβάνονται και άλλοι χριστιανοί, ανάμεσά τους ο Ζωτικός, ο Ζήνων, ο Θεοπρέπιος, ο Ακίνδυνος και ο Σεβηριανός.
Αρχίζει τότε μία σκληρή πορεία ανακρίσεων, βασανισμών και μετακινήσεων. Οι συλληφθέντες καλούνται να θυσιάσουν στα είδωλα και να εγκαταλείψουν την πίστη τους. Εκείνοι αρνούνται.
Η παράδοση αναφέρει ότι ορισμένοι από τους Μάρτυρες ήταν τόσο εξαντλημένοι από τα βασανιστήρια και την πορεία ώστε δεν μπορούσαν πλέον να συνεχίσουν. Οι διώκτες τους τούς θανατώνουν καθ’ οδόν.
Ο Αγαθόνικος οδηγείται τελικά μαζί με όσους έχουν επιβιώσει ενώπιον των αρχών.
Η τελευταία άρνηση
Η επιλογή που τίθεται μπροστά τους είναι η ίδια που επαναλαμβάνεται στις διηγήσεις πολλών μαρτύρων των πρώτων αιώνων: μία θυσία στους θεούς θα ήταν αρκετή για να σωθούν.
Ο Αγαθόνικος αρνείται. Δεν αποδέχεται να παρουσιάσει την πίστη του ως κάτι που μπορεί να εγκαταλείψει προκειμένου να διατηρήσει τη ζωή του.
Η απόφαση οδηγεί στην καταδίκη του σε θάνατο. Ο ίδιος και οι σύντροφοί του περνούν έτσι στη χορεία των Μαρτύρων και η κοινή μνήμη τους καθιερώνεται στις 22 Αυγούστου.
Ο Άγιος Σεβηριανός
Ανάμεσα στους συντρόφους του Αγαθόνικου ξεχωρίζει ο Άγιος Σεβηριανός, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση υπέστη ιδιαίτερα σκληρά βασανιστήρια.
Η πίστη του και η άρνησή του να θυσιάσει στα είδωλα οδήγησαν τελικά και εκείνον στον θάνατο.
Η Εκκλησία τον μνημονεύει μαζί με τον Αγαθόνικο και τους υπόλοιπους Μάρτυρες, διατηρώντας τη μνήμη μιας ομάδας ανθρώπων που συνδέθηκαν όχι μόνο από την κοινή πίστη αλλά και από την κοινή δοκιμασία.
Η Εύρεση της Τιμίας Κάρας του Οσίου Συμεών
Σήμερα τιμάται επίσης η Εύρεση της Τιμίας Κάρας του Οσίου Συμεών, ο οποίος διετέλεσε ηγούμενος της Ιεράς Μονής Φιλοθέου στο Άγιον Όρος.
Η Μονή Φιλοθέου αποτελεί μία από τις είκοσι κυρίαρχες μονές της Αθωνικής Πολιτείας και έχει ιστορία που εκτείνεται σε περισσότερα από χίλια χρόνια.
Ο Όσιος Συμεών συνδέθηκε με την πνευματική ζωή της μονής και έμεινε στη μνήμη της αγιορείτικης παράδοσης για την ασκητική ζωή και την αφοσίωσή του στον μοναχισμό.
Η εύρεση της Τιμίας Κάρας του καθιερώθηκε ως ιδιαίτερη ημέρα μνήμης στις 22 Αυγούστου, ενώ το ιερό λείψανο αποτελεί αντικείμενο τιμής για τη μοναστική κοινότητα και τους προσκυνητές.
Η Οσία Ανθούσα
Η Εκκλησία τιμά σήμερα και την Οσία Ανθούσα, η οποία αφιέρωσε τη ζωή της στην άσκηση και στην προσευχή.
Η Ανθούσα ακολούθησε τον μοναχικό δρόμο σε μία περίοδο κατά την οποία οι θρησκευτικές συγκρούσεις μπορούσαν να έχουν βαρύ προσωπικό κόστος.
Γύρω της συγκροτήθηκε μοναστική κοινότητα και η ίδια απέκτησε φήμη για την πνευματική της ζωή και την προσήλωσή της στην πίστη.
Με την Οσία Ανθούσα συνδέονται οι Αθανάσιος, Χαρίσιμος και Νεόφυτος, οι οποίοι τιμώνται επίσης σήμερα ως Μάρτυρες.
Οι Άγιοι Αθανάσιος, Χαρίσιμος και Νεόφυτος
Οι τρεις Μάρτυρες συνδέθηκαν με την Οσία Ανθούσα και τη μοναστική κοινότητά της.
Σε περίοδο διωγμού βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις αρχές και υπέστησαν διώξεις εξαιτίας της πίστης τους.
Η Εκκλησία διατήρησε τα ονόματά τους δίπλα σε εκείνο της Οσίας Ανθούσας, τιμώντας τους από κοινού στις 22 Αυγούστου.
Παραμονή των «Εννιάμερων της Παναγίας»
Η σημερινή ημέρα έχει και έναν ιδιαίτερο λειτουργικό χαρακτήρα, καθώς η Εκκλησία βρίσκεται μία ημέρα πριν από την Απόδοση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Αύριο, 23 Αυγούστου, ολοκληρώνεται η εορταστική περίοδος που άρχισε με τον Δεκαπενταύγουστο.
Η ημέρα είναι ευρύτερα γνωστή στη λαϊκή παράδοση ως τα «Εννιάμερα της Παναγίας» και γιορτάζεται ιδιαίτερα σε πολλά μοναστήρια, προσκυνήματα, νησιά και χωριά της Ελλάδας.
Η έννοια της «Απόδοσης» σημαίνει ότι η Εκκλησία επανέρχεται λειτουργικά στη μεγάλη εορτή και επαναλαμβάνει μεγάλο μέρος της υμνολογίας της, πριν ολοκληρώσει τον εορταστικό κύκλο της.
Το μήνυμα της ημέρας
Η ιστορία του Αγαθόνικου και των ανθρώπων που μαρτύρησαν μαζί του δεν είναι η ιστορία μιας στιγμιαίας ηρωικής πράξης. Προηγούνται η σύλληψη, η εξάντληση, η πορεία, τα βασανιστήρια και επανειλημμένες ευκαιρίες να τελειώσουν όλα με μία απλή υποχώρηση.
Κάποιοι από τους συντρόφους του δεν φτάνουν καν στον τελικό τόπο του μαρτυρίου. Η επιμονή τους είναι αυτή που κρατά τα ονόματά τους ενωμένα στο εορτολόγιο μέχρι σήμερα: διαφορετικοί άνθρωποι, μία κοινή πορεία και μία επιλογή από την οποία αρνήθηκαν να επιστρέψουν.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Αγαθόνικος, Αγαθονίκη
- Ανθούσα
- Θεοπρέπιος, Θεοπρεπία
