Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Παρασκευή 21 Αυγούστου, τον Άγιο Ιούδα τον Θαδδαίο ή Λεββαίο, έναν από τους Δώδεκα Αποστόλους και μία μορφή που η ίδια η ονομαστική σύγχυση ανά τους αιώνες άφησε συχνά στη σκιά.
Δεν είναι ο Ιούδας Ισκαριώτης. Είναι ο μαθητής που τα Ευαγγέλια ξεχωρίζουν ρητά από εκείνον, ο Απόστολος που, σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, μετά την Πεντηκοστή ταξίδεψε για να κηρύξει το Ευαγγέλιο και τελικά σφράγισε την αποστολή του με μαρτυρικό θάνατο.
Ο Άγιος Ιούδας ο Θαδδαίος ή Λεββαίος
Ο Ιούδας ο Θαδδαίος ανήκει στον στενό κύκλο των Δώδεκα Αποστόλων του Χριστού.
Στις ευαγγελικές διηγήσεις εμφανίζεται με διαφορετικές ονομασίες. Ο Ματθαίος και ο Μάρκος τον αναφέρουν ως Θαδδαίο, ενώ στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο και στις Πράξεις των Αποστόλων συναντάται ως «Ιούδας Ιακώβου».
Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο γίνεται μάλιστα μία απολύτως σαφής διάκριση, καθώς αναφέρεται ως «Ιούδας, οὐχ ὁ Ἰσκαριώτης».
Η διευκρίνιση αυτή είχε ιδιαίτερη σημασία. Δύο άνθρωποι στον στενό κύκλο των μαθητών έφεραν το ίδιο όνομα, αλλά η πορεία τους στη χριστιανική παράδοση δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο διαφορετική.
Ο Απόστολος με τα τρία ονόματα
Η ονομασία Θαδδαίος χρησιμοποιείται για να διακρίνεται από τον Ιούδα Ισκαριώτη, ενώ συναντάται επίσης η προσωνυμία Λεββαίος.
Στην εκκλησιαστική παράδοση υπάρχει συζήτηση για την ακριβή ταύτισή του με άλλα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης, γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή όταν συνδέεται με τον Ιούδα τον Αδελφόθεο.
Εκείνο που παραμένει σαφές είναι ότι ο Θαδδαίος συγκαταλέγεται στους Αποστόλους που ακολούθησαν τον Χριστό κατά τη δημόσια δράση Του και έλαβαν μετά την Ανάσταση την αποστολή να μεταφέρουν το Ευαγγέλιο πέρα από τα όρια της Ιουδαίας.
Η ερώτηση του Ιούδα στον Μυστικό Δείπνο
Μία από τις ελάχιστες στιγμές κατά τις οποίες ο Ιούδας Θαδδαίος εμφανίζεται να μιλά στα Ευαγγέλια βρίσκεται στην αφήγηση του Μυστικού Δείπνου.
Όταν ο Χριστός μιλά στους μαθητές για τη φανέρωσή Του, ο Ιούδας Τον ρωτά γιατί πρόκειται να φανερωθεί σε εκείνους και όχι στον κόσμο.
Η ερώτηση δίνει στον Χριστό την αφορμή να μιλήσει για τη σχέση ανάμεσα στην αγάπη, την τήρηση του λόγου Του και την παρουσία του Θεού στον άνθρωπο.
Είναι μία σύντομη παρέμβαση, αλλά αποτελεί μία από τις λίγες προσωπικές στιγμές του Αποστόλου που έχουν διασωθεί μέσα στο ευαγγελικό κείμενο.
Από την Πεντηκοστή στο κήρυγμα
Μετά την Ανάσταση και την Πεντηκοστή, η εκκλησιαστική παράδοση θέλει τον Ιούδα Θαδδαίο να εγκαταλείπει τα Ιεροσόλυμα και να ξεκινά ιεραποστολική δράση.
Κήρυξε το Ευαγγέλιο σε περιοχές της Ανατολής, όπου ίδρυσε και ενίσχυσε χριστιανικές κοινότητες.
Όπως συνέβη με πολλούς από τους πρώτους Αποστόλους, η αποστολική δράση του τον έφερε αντιμέτωπο με ισχυρές αντιδράσεις. Η παράδοση αναφέρει ότι τελικά υπέστη μαρτυρικό θάνατο, παραμένοντας μέχρι τέλους πιστός στο κήρυγμά του.
Η μορφή του απέκτησε ιδιαίτερη θέση στη χριστιανική παράδοση και στη Δύση έγινε ευρύτατα γνωστός ως Άγιος Ιούδας (Saint Jude).
Η Αγία Βάσσα και τα τρία παιδιά της
Ιδιαίτερα δραματική είναι η ιστορία της Αγίας Βάσσας, η οποία μαρτύρησε μαζί με τα παιδιά της κατά την περίοδο των διωγμών των χριστιανών.
Η Βάσσα ήταν παντρεμένη με ειδωλολάτρη ιερέα, όμως η ίδια είχε ασπαστεί τον χριστιανισμό και ανέθρεψε στη νέα πίστη και τους τρεις γιους της, Θεόγνιο, Αγάπιο και Πιστό.
Όταν ξέσπασε ο διωγμός, η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με την απαίτηση να θυσιάσει στα είδωλα.
Η Βάσσα και τα παιδιά της αρνήθηκαν.
Μια μητέρα βλέπει τα παιδιά της να μαρτυρούν
Σύμφωνα με το Συναξάρι, οι τρεις γιοι της υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια και θανατώθηκαν μπροστά στη μητέρα τους.
Στόχος των διωκτών ήταν να την αναγκάσουν, βλέποντας όσα συνέβαιναν στα παιδιά της, να εγκαταλείψει την πίστη της.
Η Βάσσα όμως παρέμεινε σταθερή.
Μετά το μαρτύριο των παιδιών της, οδηγήθηκε και η ίδια σε βασανιστήρια και τελικά θανατώθηκε.
Η Εκκλησία τιμά από κοινού τη μητέρα και τους τρεις γιους της, αναδεικνύοντας την ιστορία τους σε μία από τις σκληρότερες αφηγήσεις οικογενειακού μαρτυρίου των πρώτων χριστιανικών αιώνων.
Ο Άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος – Ο «Καθήμενος» Πατριάρχης
Στις 21 Αυγούστου τιμάται επίσης ο Άγιος Αθανάσιος ο Πατελλάρος, Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως.
Γεννήθηκε στην Κρήτη στα τέλη του 16ου αιώνα και ακολούθησε τον μοναχικό βίο, αποκτώντας σημαντική θεολογική και εκκλησιαστική παιδεία.
Σε μία εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ανήλθε στον πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης, όμως οι πολιτικές συνθήκες της εποχής τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει επανειλημμένα το αξίωμα.
Τα τελευταία χρόνια της ζωής του συνδέθηκαν με τη σημερινή Ουκρανία, όπου και κοιμήθηκε το 1654.
Γιατί ονομάστηκε «Καθήμενος»
Ο Άγιος Αθανάσιος συνδέθηκε με μία ασυνήθιστη ταφική παράδοση.
Μετά την κοίμησή του, το σώμα του τοποθετήθηκε σε καθιστή στάση, σύμφωνα με ιδιαίτερο μοναστικό και αρχιερατικό έθιμο.
Όταν αργότερα ανοίχθηκε ο τάφος, το λείψανό του βρέθηκε σε αυτή τη στάση και η παράδοση το συνέδεσε με την αφθαρσία του.
Από εκεί προέρχεται η χαρακτηριστική προσωνυμία «Καθήμενος», με την οποία είναι γνωστός μέχρι σήμερα.
Η Οσία Μάρθα του Ντιβέεβο
Η Εκκλησία τιμά σήμερα και την Οσία Μάρθα του Ντιβέεβο, μία από τις γυναικείες ασκητικές μορφές που συνδέθηκαν με τη μεγάλη πνευματική παράδοση του Αγίου Σεραφείμ του Σαρώφ.
Η Μάρθα ακολούθησε από νεαρή ηλικία τον μοναχικό βίο και διακρίθηκε για την υπακοή, την αυστηρή άσκηση και την προσευχή της.
Η ζωή της συνδέθηκε στενά με τη γυναικεία μοναστική κοινότητα του Ντιβέεβο, η οποία εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα πνευματικά κέντρα της Ρωσικής Ορθοδοξίας.
Παρά τη σύντομη επίγεια ζωή της, η μνήμη της διατηρήθηκε ως παράδειγμα απόλυτης αφοσίωσης στον μοναχικό δρόμο.
Δύο ημέρες πριν από τα Εννιάμερα της Παναγίας
Η 21η Αυγούστου βρίσκεται ακόμη μέσα στη μεθέορτη περίοδο της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.
Η μεγάλη εορτή του Δεκαπενταύγουστου ολοκληρώνεται λειτουργικά στις 23 Αυγούστου, με την Απόδοση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ημέρα που στη λαϊκή παράδοση είναι ευρύτερα γνωστή ως τα «Εννιάμερα της Παναγίας».
Μέχρι τότε, η υμνολογία της Εκκλησίας εξακολουθεί να διατηρεί έντονο τον εορταστικό χαρακτήρα της Κοιμήσεως.
Το μήνυμα της ημέρας
Ο Ιούδας ο Θαδδαίος έμεινε για αιώνες αναγκασμένος ακόμη και στο όνομά του να ξεχωρίζει από έναν άλλο Ιούδα. Κι όμως, η δική του ιστορία κινείται στην ακριβώς αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη του Ισκαριώτη: από την κλήση στην αποστολή και από την αποστολή μέχρι το μαρτύριο. Μαζί με την Αγία Βάσσα, που σύμφωνα με την παράδοση βλέπει τα ίδια της τα παιδιά να πεθαίνουν χωρίς να εγκαταλείπει την πίστη της, η σημερινή ημέρα είναι αφιερωμένη σε ανθρώπους που κρίθηκαν όχι από το όνομα ή τη θέση τους, αλλά από όσα επέλεξαν όταν το κόστος έγινε πραγματικό.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν τα ονόματα:
