Ο Καραγκιόζης που αντιστέκεται στον χρόνο γεμίζει ακόμα τις πλατείες – Η παρακαταθήκη του Ευγένιου Σπαθάρη

Μήνες καλοκαιριού και σε πολλές πλατείες, πάρκα και ανοιχτά θέατρα, ο αγαπημένος ήρωας του θεάτρου σκιών ζωντανεύει πίσω από τον μπερντέ και ταξιδεύει μικρούς και μεγάλους σε έναν κόσμο μαγικό με χιούμορ, φαντασία και διαχρονικά μηνύματα.

Για δεκαετίες, ο μεγάλος δάσκαλος ο Ευγένιος Σπαθάρης αποτελούσε σημείο αναφοράς για το ελληνικό Θέατρο Σκιών. Η κόρη του, Μένια Σπαθάρη, και ο μαθητής του, Χρήστος Στενιώτης, δεκαεπτά χρόνια από την απώλεια του, μιλούν στο Αθηναϊκό=Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων για την πολύτιμη παρακαταθήκη που άφησε, συμφωνώντας ότι η ουσία της δεν βρίσκεται μόνο στην τεχνική του Καραγκιόζη, αλλά κυρίως στις αξίες που τη συνόδευαν.

«Μεγάλωσα δίπλα σε έναν άνθρωπο που ήμουν και είμαι μέχρι σήμερα, 17 χρόνια μετά τον χαμό του, περήφανη, γιατί όλοι μου έλεγαν και μου τονίζουν πως υπήρξε πρώτα Άνθρωπος, με Α κεφαλαίο και ύστερα καλλιτέχνης. Ο συνδυασμός αυτών των δύο τον ανέδειξε σε θρύλο. Μα πάνω από όλα ήταν ένας στοργικός, τρυφερός πατέρας που με ξυπνούσε με χάδια στην πλάτη για να πάω σχολείο, μου ζέσταινε τα ρούχα στο καλοριφέρ, μου ετοίμαζε το πρωινό και με συνόδευε μέχρι το σχολικό με την ομπρελίτσα του», αφηγείται συγκινημένη και με νοσταλγία αναρωτιέται, «τί να πρωτοθυμηθώ… Η χαρά μου, να τον ακολουθώ στα ταξίδια του και ειδικά στο εξωτερικό που διασκεδάζαμε πίσω από τον μπερντέ, δίνοντάς τα όλα στην παράσταση “Ο Μέγας Αλέξανδρος και το καταραμένο φίδι”».

«Πρώτα άνθρωπος και μετά καλλιτέχνης»

Τις ίδιες αρχές αναγνωρίζει και ο Χρήστος Στενιώτης, ο οποίος θεωρεί ότι το σημαντικότερο μάθημα του δασκάλου του ήταν πως ο καλλιτέχνης δεν πρέπει ποτέ να επαναπαύεται. «Το σημαντικότερο μάθημα που μου άφησε είναι το να είμαι ένας δραστήριος δημιουργός κι όχι απλά ένας εκτελεστής. Ο στόχος μου να είναι να κρατήσω την τέχνη ψηλά, εκεί που της αρμόζει, να συνεχίζω να την εξελίσσω και με την τέχνη μου να “γεννιούνται” καινούργιοι φίλοι της τέχνης. Αυτό απαιτεί πολύ χρόνο, πολύ κόπο και να μην επαναπαύεσαι ποτέ», επισημαίνει.

Ένας διαχρονικός ήρωας που σατιρίζει την εποχή του

Παρά τις τεράστιες αλλαγές της κοινωνίας, ο Καραγκιόζης εξακολουθεί να αποτελεί έναν καθρέφτη της καθημερινότητας. Η Μένια Σπαθάρη τονίζει πως ο ήρωας του Θεάτρου Σκιών έχει πάντα την ικανότητα να σχολιάζει όσα απασχολούν την κοινωνία. «Στον Καραγκιόζη δεν υπάρχει πρώτο θέμα εποχής. Τα γεγονότα τρέχουν αστραπιαία και πρέπει να τα προφταίνει κάθε λεπτό, σατιρίζοντας ή μεταδίδοντας μηνύματα για πολλά θέματα ταυτόχρονα. Για παράδειγμα, αυτές τις μέρες θα σατίριζε την παραφουσκωμένη ιστορία της εμφάνισης του λαγοκέφαλου, όπως σατίριζε την παρατραβηγμένη υπόθεση του κορονοϊού», σημειώνει.

Από την πλευρά του, ο Χρήστος Στενιώτης υπογραμμίζει ότι ο ίδιος ο μπερντές αποτελεί διαχρονικό κοινωνικό σχόλιο καθώς όπως επισημαίνει, «το πρώτο θέμα που θίγεται στον Καραγκιόζη είναι η ίδια η εικόνα της σκηνής. Η παράγκα συμβολίζει τον φτωχό λαό και το σαράι την άρχουσα τάξη και την εξουσία. Δυστυχώς και σήμερα ο Καραγκιόζης σχολιάζει τα ίδια θέματα, τον πόλεμο, την πείνα, τη φτώχεια, τον ξεριζωμό ανθρώπων από τις πατρίδες τους. Ακόμη και τις τιμές των προϊόντων μπορεί να σατιρίσει με τον δικό του λαϊκό τρόπο».

Ο πιστός μαθητής του Ευγένιου Σπαθάρη προσφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων έναν διάλογο του Καραγκιόζη και του Χατζηαβάτη, όπου με το χαρακτηριστικό χιούμορ και την υπερβολή του Καραγκιόζη, παρουσιάζεται ένα θέμα της καθημερινότητας.

(ο Καραγκιόζης κρατάει το χέρι του ένα κινητό και προσπαθεί να δει κάτι)

Καραγκιόζης : Μωρέ βλέπω, βλέπω και πάλι δεν καταλαβαίνω

Μπαίνει ο Χατζηαβάτης

Χατζηαβάτης : Καλημέρα Καραγκιόζη μου τι κάνεις εκεί;

Καραγκιόζης : Προσπαθώ να βγάλω άκρη με τις τιμές.

Χατζηαβάτης : Επιτέλους εκσυγχρονίστηκες κι εσύ.

Καραγκιόζης : Ναι τώρα πεινάω εκσυγχρονισμένα.

Χατζηαβάτης : Μα τώρα μπορείς να δεις που είναι τα φτηνά και να συγκρίνεις. Ας πούμε το γάλα;

Καραγκιόζης : Για περίμενε να δω τιμή… Α, γάλα δεν θα το πάρω γιατί στο κοντά μου σουπερ μαρκετ είναι ακριβό και φτηνό είναι στο μακριά, δεν συμφέρει.

Πάμε για άλλα, άσε το γάλα.

Χατζηαβάτης: Πάμε να πάρουμε μακαρόνια;

Καραγκιόζης: Τι μακαρόνια σπαγγέτι, κοφτά, ψιλά, χονδρά, βιδωτά, φιογκάκια…

Χατζηαβάτης : Στάσου παιδί μου με ζάλισες.

Καραγκιόζης : Δεν φταίω εγώ ρε Χατζατζάρη τα μακαρόνια που είναι τόσα πολλά, που να βγάλω άκρη με τις τιμές.

Χατζηαβάτης : Και τότε τι θα φάμε, πες;

Καραγκιόζης : Δεν ξέρω, είναι πολλές και διαφορετικές και χάνομαι μέσα σ αυτές. Πολλές οι τιμές μα ίδιες στη δουλειά οι πληρωμές και οι τσέπες πάντα αδειανές…

Το μέλλον ανήκει στη δημιουργία και στους νέους

Η Μένια Σπαθάρη και ο Χρήστος Στενιώτης, απορρίπτουν την άποψη ότι το Θέατρο Σκιών φθίνει, αντίθετα, βλέπουν μια νέα γενιά που αγαπά τον Καραγκιόζη, αρκεί να της δοθούν ουσιαστικά ερεθίσματα. «Η νέα γενιά κάθε χρόνο και περισσότερο αγκαλιάζει τον Καραγκιόζη, γιατί είναι ένα θέαμα μαγικό και έχει κορεστεί από τα τρομακτικά και βίαια κινούμενα σχέδια. Κάθε χρόνο, στη Διεθνή Ημέρα Μουσείων, προβάλλουμε ένα νέο ταλέντο ηλικίας 16 έως 22 ετών και πιστέψτε με, περιμένουν πολλά παιδιά στην ουρά», αναφέρει η Μένια Σπαθάρη.

Ο Χρήστος Στενιώτης, ωστόσο, προειδοποιεί ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι η έλλειψη ενδιαφέροντος αλλά η έλλειψη δημιουργίας, καθώς όπως τονίζει, «βλέπω αρκετά παιδιά που έχουν όρεξη και ταλέντο, αλλά πέφτουν στην παγίδα της βιασύνης. Αντιγράφουν και δεν δημιουργούν. Το να στήσεις μια σκηνή, να βάλεις πέντε λάμπες, να αντιγράψεις μερικές φιγούρες και να τις κουνάς δεν σημαίνει ότι δίνεις παράσταση», υπογραμμίζει και διευκρινίζει σχετικά με τα έργα που ανεβάζει πως, «άντλησα θέματα από τη μυθολογία, την ιστορία, τα λαϊκά παραμύθια, τη λογοτεχνία και τη λαογραφία. Ένα καινούργιο έργο ανοίγει νέους κόσμους και απαιτεί νέα σκηνογραφία, μουσική, φωτισμό και χαρακτήρες, χωρίς όμως να χάνει ποτέ τη λαϊκότητα του Θεάτρου Σκιών».

Η κληρονομιά του Ευγένιου Σπαθάρη συνεχίζεται

Για τη Μένια Σπαθάρη, η μεγαλύτερη πρόκληση συνοψίζεται σε μία μόνο λέξη, «δεν υπάρχει μεγαλύτερη πρόκληση από τη λέξη ΑΓΑΠΗ», λέει χαρακτηριστικά και πιστεύει ότι ο πατέρας της θα ένιωθε σήμερα υπερήφανος βλέποντας νέους καλλιτέχνες να συνεχίζουν τον δρόμο που εκείνος άνοιξε, «θα ήταν πολύ περήφανος που θα έβλεπε τόσους νέους με ταλέντο, τόσο στο παίξιμο όσο και στο σχέδιο, να υπηρετούν με ζήλο την τέχνη που εκείνος με αγώνα ανέδειξε. Η συμβουλή του ήταν πάντα να κρατώ ισορροπίες και να λέω στους καλλιτέχνες να είναι αγαπημένοι και να μην ανταγωνίζονται, γιατί μόνο έτσι ο Καραγκιόζης θα παραμένει αθάνατος», υπογραμμίζει.

Από την πλευρά του, ο Χρήστος Στενιώτης πιστεύει ότι ο δάσκαλός του θα χαιρόταν βλέποντας πως το Θέατρο Σκιών συνεχίζει να παράγει νέο καλλιτεχνικό έργο και όχι να αναπαράγει μηχανικά το παρελθόν,«μην σταματάς να δημιουργείς με όρεξη και μεράκι. Ψάχνε, διόρθωνε αυτά που θεωρείς στραβά και ό,τι βλέπεις ότι δεν λειτουργεί στις παραστάσεις σου άλλαξέ το. Μην το φοβάσαι, μονάχα να το σέβεσαι και όλα θα έρθουν», θυμάται ως τη σημαντικότερη συμβουλή του μεγάλου δασκάλου.

Τα φετινά 27α Σπαθάρεια, θα πραγματοποιηθούν από 31 Αυγούστου έως 5 Σεπτεμβρίου στον αύλειο χώρο του Μουσείου Σπαθάρη, με τη συμμετοχή μαθητών του Ευγένιου Σπαθάρη αλλά και νέων ταλαντούχων καραγκιοζοπαιχτών. Ο Καραγκιόζης όπως υπογραμμίζουν και οι δύο, δεν θα παραμείνει ζωντανός επειδή ανήκει στην παράδοση, αλλά επειδή εξακολουθεί να εμπνέει δημιουργούς που τον υπηρετούν με γνώση, σεβασμό και, πάνω απ’ όλα, αγάπη.